مشک و خواص آن

مشک چیست

ماده‌ای خوشبو، لزج و شکلاتی رنگ است و از درون کیسه‌ای که در زیر شکم آهوی نر ختن وجود دارد به دست می‌آید. نام علمی آهویی که مشک را از آن می‌گیرند Moschus Moschi Ferus  است. این آهو قد یک متری دارد، رنگ آن قهوه‌ای است، و با توجه به سرعت بالایی که دارد شکار آن برای شکارچی‌ها دشوار است. این گونه‌ی آهو اغلب در ارتفاعات کوه‌ها و جنگل‌های هیمالیا زندگـی می‌کند. البته این حیوان در مناطق دیگری نیز، مانند سیبیری، تبت، چین، و نواحی شمال غرب و مرکز آسیا، زندگی می‌کند

فقط در وقـت‌های مشخصی از سـال، و اغلب در فصل زمستان و بهار، می‌توان آن را از بدن این آهو به دست آورد. ماده مشک در فصل زمستان به علت سردی هوا منجمد می‌شود و بدین ترتیب می‌توان آن را از بدن آهو جدا کرد.

در شعر و ادب فارسی بارها به مشک و آهوی ختن اشاره شده و شاعران پارسی‌گوی از آن در اشعار خود استفاده کرده‌اند.

امروزه علاوه بر مشک طبیعی، مشک شیمیایی نیز وجود دارد که در صنعت عطرسازی مورد استفاده می‌گیرد.

روش به دست آوردن

یک روش برای به درست آوردن آن به این صورت است که آهو، بعد از شکار، ذبح می‌گردد و کیسه یا غده مشک از شکم آن بیرون آورده می‌شود. سپس روی سنگ مسطحی در معرض آفتاب پهن می‌شود تا خشک شود.

 شیوه دیگری نیز برای بدست آوردن آن وجود دارد که در آن، آهو شکار و ذبح نمی‌شود. البته این روش موقعی قابل انجام است که در فصل بهار، غده‌ی مشک به قدری بزرگ گردد که موجب درد آهو شده و حیوان، با ساییدن بدن خود به سنگ، پوست شکم را پاره و غده را از بدن خود بیرون کند. پس از خارج شدن غده از بدن آهو، شکارچیانی که از محل آن مطلع شده‌اند اقدام به جمع نمودن آن می‌نمایند.

ممکن است برخی افراد مشک را از نزدیک دیده باشند. رنگ مشک سیاه بوده و بسیار گران قیمت و کمیاب است. همین مسأله باعث گردیده که فروشندگان مشک، آن را با مواد دیگری ترکیب کنند تا وزن آن افزایش یابد.

مقدار زیادی کافئین نیز در آن وجود دارد که موجب می‌شود بعضـی‌ها از آن به جای چای و قهوه استفاده کنند. البته تحقیقات و ارزیابی‌های مختلف نشان داده که مصرف زیاد مشک می‌تواند باعث ایجاد اختلال در دستگاه عصبی انسان گردد.

کاربرد در پزشکی

از آنجایی که طبیعتی گرم و خشک دارد در درمان برخی بیماری‌ها موثر است. به همین خاطر، با توجه به اهمیت این موضوع، جزو داروهای نادر و گران‌بها محسوب می‌شود.

خواص دارویی آن به قدری زیاد است که در بسیاری مواقع از آن فقط به عنوان دارو یاد شده است و نه صرفا یک خوشبوکننده معطر! به عنوان مثال شاردن، مورخ فرانسوی عهد صفویه، که یکی از تاجران مشک در زمان خود بوده، ازآن تحت عنوان داروی مشک یاد کرده است.

طبیعت گرم و خشک مزاج آن باعث شده که از این ماده برای درمان بیماری‌های مرتبط با سرد مزاجی و رطوبت استفاده شود.

در ادامه، توضیحات بیشتری در رابطه با خواص درمانی مشک، که بیشتر در طب سنتی ایرانی آمده، بیان خواهیم کرد.

درمان بیماری‌های سر

یکی از خواص درمانی آن، درمان صداع (سر درد) است. بوییدن مشک برای بهبود صداع و درد شقیقه مناسب است. به علاوه، ترکیب و ساخت شموم (داروی بوییدنی) با مشک، زعفران، عنبر، و سنبل، و مداومت در  بوییدن آن، حال بیمار را بهبود می‌بخشد. همچنین، در صورتی که با زعفران و کافور ترکیب شده و در بینی شخص بیمار ریخته شود، سر دردی که از سردی و تری و از هوای سرد و برف ایجاد شده باشد رفع می‌گردد.

درمان بیماری­های چشم

از گذشته تا کنون در بین طبیبان سنتی و حتی مدرن رایج بوده که مشک، نیروی چشم را زیاد و سپیدی و  نازکی آن را رفع می‌کند.

در بیماری‌های مربوط به چشم، سفارش اکید به اکتحال (سرمه کشیدن) شده است. به همین دلیل، در ساختن کحل و توتیا از آن استفاده می‌شود.

تقویت مغز

یکی دیگر از خواص شگفت‌آور ـن، تقویت عملکرد مغز می‌باشد. همچنین، مشک باعث افزایش تمرکز و تیزهوشی انسان می‌شود.

درمان سرماخوردگی

در صورتی که علت سرماخوردگی یا زکام، سردی و خنکی بیش از حد هوا باشد می‌توان با بخور کردن مشک، آن را بهبود بخشید.

لازم به ذکر است که در برخی موارد، خود مشک می‌تواند عامل ابتلا به سرماخوردگی یا زکام شود.

جلوگیری از سفید شدن مو

اشخاصی که موهای‌شان خیلی زود شروع به سفید شدن می‌کند، در صورتی که یک حبه آن را با مغز پرستو و ریزه خالص مخلوط کنند و آن روی موهای سر قرار دهند، می‌توانند از سفید شدن زودرس موها جلو گیری کنند.

درمان افسردگی

با توجه به خاصیت شادی‌آور و فرح‌بخش مشک، می‌توان از این ماده برای درمان برخی افسردگی‌ها استفاده کرد. همچنین، مشک در کاهش حس غم و اندوه نیز مفید است. علاوه بر این، مشک به دلیل شادی‌آور بودن، معمولا در تهیه مواد فرح‌بخش نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مشک در علوم قدیم

در علوم پزشکی دوران قدیم، از اصطلاح جادو و جادوگری پزشکی زیاد استفاده می‌شد. حتی برخی‌ها، جادوگری را شاخه‌ی مهمی از علوم پزشکی می‌دانستند. گاهی اوقات، افرادی که خود را نوعی جادوگر پزشکی معرفی می‌کردند، از مشک برای نوشتن طلسم و یا تهیه دارو استفاده می‌کردند. خیلی وقت‌ها نیز مشک، به دلیل دارا بودن خواص دارویی، در رفع بیماری و بهبود حال مریض، مفید واقع می‌شد. به عنوان مثال، در گذشته به وفور برای کاهش تب، درمان زکام، و تنظیم دمای بدن از مشک بهره می‌بردند. در پاره‌ای از موارد نیز از مشک برای رفع بلا و چشم‌زخم استفاده می‌شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *